Trốn lậu thuế 2026 – 10 hành vi, mức phạt tù và ngưỡng khởi tố

Trốn lậu thuế là hành vi cố ý làm giảm số tiền thuế phải nộp bằng các thủ đoạn trái pháp luật. Từ ngày 1/7/2026, Luật Quản lý thuế 2025 chính thức có hiệu lực, mở rộng danh sách các hành vi bị coi là trốn thuế lên 10 nhóm. Cùng với đó, khung xử phạt hành chính và hình sự vẫn được giữ nguyên theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015. Bài viết dưới đây tổng hợp những quy định mới nhất, ngưỡng khởi tố, mức phạt tù và vai trò của các cơ quan chức năng trong xử lý trốn thuế.

Trốn thuế là gì? 10 hành vi bị coi là trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025

Luật Quản lý thuế 2025 tại khoản 4 Điều 45 liệt kê 10 hành vi bị coi là trốn thuế, thay thế danh sách 7 hành vi trước đây. Các nguồn LSVN, Luật Việt Nam và MVA dẫn chiếu các nhóm hành vi điển hình sau:

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp quá hạn trên 90 ngày.
• Không ghi chép doanh thu, chi phí liên quan nghĩa vụ thuế vào sổ kế toán.
• Không xuất hóa đơn, xuất hóa đơn thấp hơn thực tế hoặc dùng hóa đơn, chứng từ không đúng bản chất giao dịch.
• Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế.
• Che giấu doanh thu, hạch toán sai, sử dụng hồ sơ, chứng từ giả hoặc thực hiện các giao dịch nhằm giảm số thuế phải nộp.

Việc mở rộng danh sách hành vi nhằm đáp ứng các hình thức gian lận mới, đặc biệt trong thương mại điện tử và kinh tế số. Cá nhân kinh doanh online cần cẩn trọng với nghĩa vụ xuất hóa đơn, kê khai doanh thu.

Trốn thuế bao nhiêu thì bị khởi tố? Ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự

Ngưỡng khởi tố hình sự đối với tội trốn thuế được quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015. Cá nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên. Trường hợp dưới 100 triệu đồng, vẫn có thể bị khởi tố nếu trước đó đã bị xử phạt hành chính về hành vi trốn thuế và còn tái phạm.

Các nguồn Thư viện Pháp luật và LSVN cho thấy ngưỡng này không thay đổi trong Luật Quản lý thuế 2025. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chưa có hướng dẫn chi tiết từ Bộ Tài chính về việc áp dụng các hành vi mới, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử. Ranh giới giữa trốn thuế và sai sót kế toán vẫn chưa được phân định rõ trong thực tiễn.

Tội trốn thuế Điều 200 Bộ luật Hình sự: Mức phạt tù và phạt tiền

Cá nhân trốn thuế bị phạt như thế nào?

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015, cá nhân phạm tội trốn thuế có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù. Mức phạt tù cao nhất lên đến 7 năm đối với trường hợp trốn thuế từ 1 tỉ đồng trở lên. Cụ thể:

• Trốn thuế từ 100 triệu đến dưới 300 triệu đồng: phạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
• Trốn thuế từ 300 triệu đến dưới 1 tỉ đồng: phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.
• Trốn thuế từ 1 tỉ đồng trở lên: phạt tiền từ 1,5 tỉ đến 4,5 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định trong một thời hạn, và tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Doanh nghiệp trốn thuế bị xử lý ra sao?

Pháp nhân thương mại cũng chịu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế. Các nguồn LSVN và Thư viện Pháp luật cho thấy mức phạt tiền đối với pháp nhân có thể lên tới 10 tỉ đồng, kèm theo đình chỉ hoạt động hoặc cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực.

Xét xử trốn thuế và vai trò của Cục Thuế trong quy trình xử lý

Quy trình xử phạt hành chính

Theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP), mức phạt hành chính đối với hành vi trốn thuế được tính theo tỷ lệ số tiền thuế trốn:

• Phạt 1 lần số tiền thuế trốn nếu có tình tiết giảm nhẹ.
• Phạt 1,5 lần nếu không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ.
• Phạt 2 lần nếu có 1 tình tiết tăng nặng.
• Phạt 2,5 lần nếu có 2 tình tiết tăng nặng.
• Phạt 3 lần nếu có từ 3 tình tiết tăng nặng trở lên.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn bị truy thu đủ số thuế trốn và tính tiền chậm nộp. Cục Thuế có thẩm quyền xử phạt hành chính và chuyển hồ sơ sang cơ quan công an nếu có dấu hiệu hình sự.

Khi nào vụ việc trốn thuế được chuyển sang cơ quan công an?

Trong thực tiễn tố tụng, quy trình khởi tố vụ án trốn thuế thường diễn ra như sau:

1. Phát hiện dấu hiệu vi phạm qua thanh tra, kiểm tra của Cục Thuế hoặc qua tố giác.
2. Xử phạt hành chính nếu số tiền trốn thuế dưới ngưỡng khởi tố hình sự.
3. Chuyển hồ sơ sang Cơ quan Cảnh sát điều tra nếu số tiền từ 100 triệu đồng trở lên hoặc có dấu hiệu tái phạm.
4. Điều tra, khởi tố vụ án theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự.
5. Xét xử tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Cục Thuế không có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự. Cơ quan điều tra chủ trì trong các vụ án hình sự về trốn thuế.

Luật Quản lý thuế 2025: Những điểm mới về trốn thuế có hiệu lực từ 1/7/2026

10 hành vi trốn thuế mới

Như đã đề cập, Luật Quản lý thuế 2025 (số 45/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2026. Điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung 3 hành vi trốn thuế so với Luật 2019, nâng tổng số lên 10. Các hành vi mới tập trung vào gian lận trong thương mại điện tử và sử dụng hóa đơn bất hợp pháp.

Thay đổi về mức phạt?

Theo các nguồn hiện có, Luật Quản lý thuế 2025 không thay đổi mức phạt hành chính và hình sự so với quy định trước đó. Các mức phạt vẫn dựa trên Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015. Tuy nhiên, việc mở rộng hành vi tạo áp lực tuân thủ lớn hơn đối với người nộp thuế.

Lịch sử và mốc thời gian quan trọng về quy định trốn thuế

1. 2015 – Bộ luật Hình sự 2015 có hiệu lực, Điều 200 quy định tội trốn thuế.
2. 2019 – Luật Quản lý thuế 2019 (số 38/2019/QH14) quy định 7 hành vi trốn thuế.
3. 29/11/2025 – Quốc hội thông qua Luật Quản lý thuế 2025, bổ sung 3 hành vi trốn thuế mới.
4. 1/7/2026 – Luật Quản lý thuế 2025 chính thức có hiệu lực, 10 hành vi trốn thuế được áp dụng.

Thông tin đã được xác lập và những điều chưa rõ ràng

Phân tích và bối cảnh: Tác động của Luật Quản lý thuế 2025 đến cá nhân và doanh nghiệp

Việc mở rộng hành vi trốn thuế nhằm đáp ứng các hình thức gian lận mới, đặc biệt trong thương mại điện tử và kinh tế số. Cá nhân kinh doanh online cần cẩn trọng với nghĩa vụ xuất hóa đơn, kê khai doanh thu. Doanh nghiệp cần rà soát lại quy trình kế toán, hóa đơn để tránh vi phạm không chủ ý. Mức phạt hành chính tăng cao so với Luật 2019, tạo áp lực tuân thủ lớn hơn.

Bộ Tài chính dự kiến ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết về các hành vi trốn thuế mới trong quý III/2026. Các vụ án trốn thuế liên quan đến thương mại điện tử sẽ được xét xử thí điểm trong năm 2026-2027. Người nộp thuế nên theo dõi các buổi tập huấn của Cục Thuế địa phương để cập nhật quy định.

Trích dẫn và nguồn tham khảo chính thức

“Người nộp thuế cố ý thực hiện các thủ đoạn nhằm làm thiếu số tiền thuế phải nộp thì bị coi là hành vi trốn thuế.”

– Luật Quản lý thuế 2025, Điều 45

“Người nào trốn thuế với số tiền từ 100 triệu đồng trở lên… thì bị phạt tiền hoặc phạt tù.”

– Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), Điều 200

“Từ 1-7 quy định rõ 10 hành vi bị coi là trốn thuế.”

– Báo Quân đội nhân dân (qdnd.vn), 29/6/2026

Cập nhật và xu hướng sắp tới

Bộ Tài chính dự kiến ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết về các hành vi trốn thuế mới trong quý III/2026. Các vụ án trốn thuế liên quan đến thương mại điện tử sẽ được xét xử thí điểm trong năm 2026-2027. Người nộp thuế nên theo dõi các buổi tập huấn của Cục Thuế địa phương để cập nhật quy định. Tìm hiểu thêm về 10 hành vi bị coi là trốn thuế từ ngày 01/7/2026 và Bộ luật Hình sự mới nhất 2025 – tội trốn thuế có phải là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng?.

Câu hỏi thường gặp về trốn lậu thuế